Μαθήματα Ελληνικών ΙV: Ψευδόποδα

Το αλφάβητο μας το διδάσκουνε φωνητικά. Δεν ξέρω τι γνώμη έχουν γι αυτό οι γλωσσολόγοι. Σίγουρα θα υπάρχουν καλύτεροι τρόποι, αλλά εμείς μέχρι αυτό το νεωτερισμό έχουμε φτάσει. Μας δείχνουνε τα γράμματα, προφέρουμε τους ήχους και βιαζόμαστε να περάσουμε στις συλλαβές για να δούμε αν καταλάβαμε το μηχανισμό της ανάγνωσης.

Κι εκεί με τους ήχους αμέσως φαίνονται τα προβλήματα, διότι υπάρχουν μερικοί ήχοι που δεν συνηθίζονται σε άλλες γλώσσες.

Το δέλτα ας πούμε δημιουργεί πολλές δυσκολίες, το θήτα φυσικά, το γάμα ενίοτε.

Το ψι και το ξι είναι αδύνατον να τα προφέρουν οι ασιάτες αν δεν βάλουν μπροστά κάποιο φωνήεν. Γι αυτό και τον Αλέξανδρο τον έβγαλαν Ισκεντέρ, ως γνωστόν.

Όμως πιο εύκολα τα καταφέρνεις με νεκρούς κατακτητές, παρά με σημερινούς ταξιτζήδες ας πούμε… Φαντάζεστε κάποιον να φωνάζει:

¨Τασκί, τασκί!¨

Με τους Αφρικανούς τα προβλήματα προφοράς είναι λιγότερα.

Αλλά αυτά τα διπλά σύμφωνα, ψι και ξι, δεν παραλείπουν να τους εκπλήσσουν. Εδώ που τα λέμε, είναι λίγο παράξενα. Γιατί υπάρχουν αυτά, και όχι ας πούμε το μπι, το ντι, που έχουν άλλες γλώσσες; Μερικοί ρωτάνε.

Ο Αμπί δεν ρωτάει. Ψι, ψι... μάλιστα, μονολογεί.

- Όπως ψυχολόγος, του λέω στα γαλλικά, γιατί είναι γαλλόφωνος, σαν πολλούς από τους αφρικανούς, και ξέρω ότι γνωρίζουν αυτή τη λέξη.

- Ναι, μου λέει, κατάλαβα. Όπως ψυχολόγος. Όπως ψευδόποδα…

Δεν καταλαβαίνω αμέσως τι μου λέει. Δεν θα άκουσα καλά.

Τι είπε;

Μια ελληνική λέξη, στα γαλλικά, από αφρικανικά χείλη, μου διέφυγε όσο νάναι.

-Συγγνώμη, δεν άκουσα;

-Ψευδόποδα. Αυτά που έχει η αμοιβάδα, αυτοί οι σχηματισμοί που δημιουργεί και μοιάζουνε με πόδια…

-Η ποια;

-Η αμοιβάδα, ένας μονοκύτταρος οργανισμός…

Όλα αυτά στα γαλλικά, από έναν τύπο ο οποίος παρακολουθεί μαθήματα σε ελληνικό σχολειό και διδάσκεται το ελληνικό αλφάβητο, μου δημιουργούν ολιγόλεπτη σύγχυση.

Η αμοιβάδα. Οι μονοκύτταροι οργανισμοί. Τα ψευδόποδα. Έχουμε ξεφύγει από το θέμα.

- Μια στιγμή, λέω, μια στιγμή. Η αμοιβάδα, βεβαίως. Το ξέρω αυτό, το έχουμε κάνει στο σχολείο. Μονοκύτταρος. Κατάλαβα. Κι έχει πόδια; Δηλαδή θέλω να πω, ψευδόποδα;

Για να επανέλθουμε στο ψι, με κάποιο τρόπο…

Με κοιτάζει χαμογελώντας δειλά, ίσως αναρωτιέται αν το παράκανε με την επιστημονική ορολογία. Αλλά στο κάτω- κάτω μιλάει σε ελληνίδα, και υποτίθεται ότι αυτές οι λέξεις είναι ελληνικές. Θα έπρεπε να τις ξέρω, κάτι να μου θυμίζουν.

Κάτι αναδύεται από τα βάθη της μνήμης. Βέβαια, η αμοιβάδα, διάολε, ψευδόποδα, βεβαίως, κάτι προεξοχές που απλώνονται τραβώντας το κύτταρο της. Κι ύστερα τι κάνει, περπατάει; Ταξιδεύει μήπως, μεταναστεύει, όπως αυτός ο άνθρωπος εδώ δίπλα μου που περιμένει υπομονετικά, με το δειλό του χαμόγελο;

- Γιατρός είστε; του λέω τελικά.

- Έχω σπουδάσει Βιολογία…

- Α μάλιστα. Βιολογία. Και πως αποφάσισες να φύγεις; Πώς δεν έμεινες στην πατρίδα σου, να δουλέψεις;

- Δεν μπορούσα, λέει χωρίς να σκοτεινιάζει το πρόσωπό του. Έχει πάντα αυτό το γλυκό χαμόγελο. Πώς να σας εξηγήσω…

- Α, λέω μόνο. Δεν μπορούσε να μείνει στη χώρα του, ποιος ξέρει γιατί. Πόλεμος; Προσφυγιά; Διώξεις; Φτώχεια;

Σωπαίνουμε κι οι δυο καθώς το μυαλό μου έχει κολλήσει στο ψι. Καθώς στροβιλίζεται στην αλφάβητο. Πρέπει να την τελειώσουμε, να φτάσουμε στο Ωμέγα.

Θα ήθελα να ρωτήσω, αλλά δεν πρέπει να καθυστερήσουμε άλλοι. Κατά βάθος ξέρω γιατί δεν μπορούν να μείνουν στον τόπο τους οι μετανάστες. Είναι που είναι άνθρωποι, έχουν πόδια. Όχι ψευδόποδα, σαν την αμοιβάδα.

Πόδια αληθινά που μπορούν να τα κινούν και να φεύγουν, να ταξιδεύουν, να οργώνουν τη γη, τη θάλασσα. Πάντα είχαν πόδια και πάντα θα φεύγουν, κι όσα σύνορα και νόμους να βάλεις για να σταματήσεις τους οδοιπόρους, επειδή εγκαταστάθηκες ωραία εσύ σε έναν τόπο και δεν θέλεις επισκέψεις, ματαιοπονείς.

Θα περπατούν και θα φεύγουν οι άνθρωποι με τα αληθινά τους πόδια, θα αναζητούν πάντα νέους τόπους, καλύτερη μοίρα, θα υποφέρουν, θα ξεριζώνονται, αλλά τι να κάνουμε;

Δεν έχουμε ρίζες, δεν είμαστε δέντρα. Πόδια έχουμε.

Αληθινά πόδια…

- Προχωράμε λοιπόν παρακάτω…

Σιωπηλές συνειδήσεις...

"Μια λευκή σελίδα, είναι συναρπαστικό και συνάμα τρομακτικό πράγμα. Από εκεί ξεκινάς, αναφέρει ο Πίντερ για την πάλη του δραματουργού με τις λέξεις. Και συνεχίζει... "Είναι τόσο μεγάλο το βάρος των λέξεων που πέφτει πάνω μας κάθε μέρα, λέξεις που είναι μπαγιάτικες, κούφιες, κενές. Νεκρή ορολογία".
Παρακολουθώ το πανηγύρι γύρω μου. Ευρωεκλογές, ημέρα για το περιβάλλον, πράσινοι ψήφοι με ήλιους για άλμπουρα, οικολογικές συνειδήσεις, aγωνιστές, δήθεν, τάχα... Μπλα.. μπλα... μπλα... μπλα... Από που να ξεκινήσω; Aπό το κεφάλι που βρωμάει ή από την ουρά που θέλει κόψιμο και πέταμα;
Τελικά έχουμε τους πολιτικούς που μας αξίζουν. Αυτούς όλους που φιγουράρουν πάνω σε τοίχους, κολώνες, διαζώματα και όπου αλλού μπορεί η φαντασία σας να τρέξει τις μέρες το τούτες. Που δεν ρώτησαν κανέναν για να γεμίσουν με τις μουτσουνάρες τους κάθε σπιθαμή ελεύθερου δημόσιου χώρου.
Και θα μου πείτε τώρα, Βρε Γλυκερία τώρα κόπτεσαι για το περιβάλλον και θέλεις να γίνεις κι εσύ μέρος της μόδας; Τώρα που η Θράκη προσαρμόζεται με τον Αμαζόνιο και οι Θρακιώτες με Ινδιάνους, ή τώρα που ένα κόμμα θεωρείται ότι έχει οικολογική συνείδηση αν διαθέτει ως έμβλημα τον πράσινο ήλιο; Ε λοιπόν, το ομολογώ. Είμαι ντεμοντέ!
Εικοσιδύο χρόνια πριν σε μια αίθουσα όταν ρωτήθηκα τι θα έκανα για να αντιμετωπίσω τις κοιμισμένες οικολογικές συνειδήσεις των Ελλήνων, απάντησα ότι θα τους έκοβα τα χέρια. Κι αυτό θα ήταν μια καλή αρχή. Σήμερα, τόσα χρόνια μετά, μου φαίνεται αδιανόητο να προσαρμοστώ στον οικολογικό παροξυσμό που έχει πιάσει τον κόσμο γύρω μου. Θα μου πείτε βέβαια κάλλιο αργά παρά ποτέ, και θα συμφωνήσω.
Όντως ως λαός είμαστε περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι (;!;). Είναι σίγουρο ότι τα πεζοδρόμια μας ΔΕΝ είναι parking για αυτοκίνητα και μηχανές. Είναι σίγουρο ότι ΔΕΝ παρκάρουμε σε θέσεις ατόμων με ειδικές ανάγκες, ΔΕΝ κλείνουμε με το όχημα μας την πρόσβαση στους κάδους απορριμμάτων και ΔΕΝ γεμίζουμε τα πεζοδρόμια με τσίχλες, τσιγάρα μέχρι και προφυλακτικά! Φυσικά ΔΕΝ υπάρχουν αυθαίρετα σε όλη τη χώρα και ειδικά στις παραλίες όπου σε ορισμένες περιοχές τα αυθαίρετα είναι περισσότερα από τις ίδιες τις παραλίες, ΔΕΝ μπαζώνουμε τα ρέματα και ΟΛΟΙ οι δήμοι και οι κοινότητες αποδέχονται με ανοιχτές αγκάλες να φιλοξενήσουν την υγειονομική ταφή σκουπιδιών.
Ως αιρετικό άτομο, λοιπόν, προτείνω να κάνουμε τις παραλίες ένα γιγαντιαίο «τασάκι-parking-χωματερή», αφού αφενός διαθέτουν μεγαλύτερο εμβαδόν από τα πεζοδρόμια και αφετέρου μπόλικη άμμο για να θάψουμε τα τσιγάρα ,τα σκουπίδια μας και τα σκατωμένα Babylino μας!!!!! Μέσα σε αυτό το θεσπέσιο τοπίο θα μπορούμε άνετα πια να απολαύσουμε τα frapuccino μας και να ξαπλώνουμε τα κορμιά μας σε κάποια από τις χιλιάδες φυτεμένες ξαπλώστρες που φροντίσαμε να κάνουμε κράτηση από πέρυσι!!!
Τρώγοντας και το κερασάκι από την τούρτα να υπενθυμίσω ότι μπήκε καλοκαιράκι κι ότι ως χώρα διαθετούμε την πιο ευαίσθητη Νομαρχιακή και τοπική Αυτοδιοίκηση. Ειδικά στο θέμα των πυρκαγιών και του περιβάλλοντος. Τρανό παράδειγμα η Ηλεία. Αφού φρόντισαν να συνεισφέρουν στο να καούν τα δάση της, τώρα το παίζουν τιμητές και ζητούν να αποζημιωθεί η αγροτιά.
Να τους χαιρόμαστε! Και να μας ζήσει το περιβάλλον!
Θέλω να γεμίσω τούτη την λευκή ηλεκτρονική σελίδα με πολύ αισιοδοξία. Γιατί, μπορεί ο απαισιόδοξος στο τέλος κάποιες φορές να δικαώνεται, αλλά ο αισιόδοξος περνάει καλύτερα μέχρι εκείνη τη στιγμή.
Τις τελευταίες μέρες ακούγονται πολλές λέξεις. 'Ηχοι γεμίζουν τον αέρα.
Υπάρχουν δυο σιωπές. Η μια όταν δεν προφέρεται καμιά λέξη. Η άλλη, όταν μερικές φορές ξεχύνεται ένας χείμαρρος λέξεων.

Διαλέγεται και παίρνετε...

Ένα πολύτιμο γράμμα

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες γράφει προς τον Κόσμο. Τους φίλους, τους γνωστούς, κυρίως τα εκατομμύρια αναγνωστών του όλων αυτών των χρόνων... Και τούτο ενόψει της επικείμενης αναχώρησής του από τη ζωή, όντας πολύ άρρωστος. Ένα γράμμα του, λοιπόν. Πρόκειται για ένα κείμενο υψηλών πτήσεων ή, καλύτερα, εσωτερικής εμβάθυνσης. Ήδη έχει ταξιδέψει μέσω του Διαδικτύου σε όλο τον κόσμο, έχει συζητηθεί πολύ, έχουν εκφρασθεί μάλιστα πολλές αντίθετες απόψεις και αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητά του.
Όπως και να χει, αποτελεί ένα κείμενο που δεν πρέπει να παραπεταχτεί ή να περάσει απαρατήρητο. Λέει πολλά για τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τον συνάνθρωπο, για τις μυστικές διαδρομές της ψυχής και των συν-αισθημάτων, για τα μικρά και καθημερινά του κόσμου ετούτου, για τ' απλά και ταπεινά που κυκλοφορούν τριγύρω μας, των οποίων μάλιστα χάνουμε τελικά την αθέατη μεγαλοπρέπεια, στην απεγνωσμένη μας προσπάθεια να προφτάσουμε τα φερόμενα ως μεγάλα και σημαντικά, που συχνότατα αποδεικνύονται φρούδες πραγματικότητες ή και γελοιότητες.
Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έχει μέσ' από το γνωστό του δημοσιευμένο έργο πολλές φορές μπει στα της «ψυχής πείρατα», όπως θα έλεγε ο Ηράκλειτος και μπορεί πλέον από θέσιν ισχύος και αυθεντίας ν' απευθυνθεί προς τους παγκόσμιους φίλους του, συμβουλεύοντάς τους στοργικότατα υπό την πείρα και την πυρά της Επίγνωσης των Πραγμάτων της Ψυχής και του Κόσμου.
Ο Βασίλης Τερζής είναι ο μεταφραστής του εν λόγω κειμένου. Ο ίδιος, απευθυνόμενος στους αναγνώστες και φίλους του Μάρκες, δηλώνει σχετικά: «Το έλαβα από μια ισπανίδα φίλη μου και επιστράτευσα αμέσως τις γνώσεις μου στα ισπανικά για να το μεταφράσω και να το στείλω και σε έλληνες φίλους. Νομίζω ότι άξιζε τον κόπο».
Το ίδιο πιστεύω κι εγώ, γι' αυτό και το καταγράφω στο ημερολόγιο του καραβιού.
«Αν ο Θεός ξεχνούσε για μια στιγμή ότι είμαι μια μαριονέτα φτιαγμένη από κουρέλια και μου χάριζε ένα κομμάτι ζωή, ίσως να έλεγα όλα αυτά που σκέφτομαι, αλλά σίγουρα θα σκεφτόμουν όλα αυτά που λέω εδώ. Θα έδινα αξία στα πράγματα, όχι γι' αυτά που αξίζουν, αλλά γι' αυτό που σημαίνουν. Θα κοιμόμουν λίγο, θα ονειρευόμουν πιο πολύ, γιατί για κάθε λεπτό που κλείνουμε τα μάτια, χάνουμε εξήντα δευτερόλεπτα φως.
Θα συνέχιζα όταν οι άλλοι σταματούσαν, θα ξυπνούσα όταν οι άλλοι κοιμόνταν. Θα άκουγα όταν οι άλλοι μιλούσαν και πόσο θα απολάμβανα ένα ωραίο παγωτό σοκολάτα! Αν ο Θεός μου δώριζε ένα κομμάτι ζωή, θα ντυνόμουν λιτά, θα ξάπλωνα μπρούμυτα στον ήλιο, αφήνοντας ακάλυπτο όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή μου.
Θεέ μου, αν μπορούσα, θα έγραφα το μίσος μου πάνω στον πάγο και θα περίμενα να βγει ο ήλιος. Θα ζωγράφιζα μ' ένα όνειρο του Βαν Γκογκ πάνω στα άστρα ένα ποίημα του Μπενεντέτι κι ένα τραγούδι του Σερράτ θα ήταν η σερενάτα που θα χάριζα στη σελήνη. Θα πότιζα με τα δάκρυά μου τα τριαντάφυλλα, για να νοιώσω τον πόνο από τ' αγκάθια τους και το κοκκινωπό φιλί των πετάλων τους...
Θεέ μου, αν είχα ένα κομμάτι ζωή... Δεν θα άφηνα να περάσει ούτε μια μέρα χωρίς να πω στους ανθρώπους ότι αγαπώ, ότι τους αγαπώ. Θα έκανα κάθε άνδρα και γυναίκα να πιστέψουν ότι είναι αγαπητοί μου και θα ζούσα ερωτευμένος με τον έρωτα. Στους ανθρώπους θα έδειχνα πόσο λάθος κάνουν να νομίζουν ότι παύουν να ερωτεύονται όταν γερνούν, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι γερνούν όταν παύουν να ερωτεύονται!
Στο μικρό παιδί θα έδινα φτερά, αλλά θα το άφηνα να μάθει μόνο του να πετάει. Στους γέρους θα έδειχνα ότι το θάνατο δεν τον φέρνουν τα γηρατειά αλλά η λήθη. Έμαθα τόσα πράγματα από σας, τους ανθρώπους...
Έμαθα πως όλοι θέλουν να ζήσουν στην κορυφή του βουνού, χωρίς να γνωρίζουν ότι η αληθινή ευτυχία βρίσκεται στον τρόπο που κατεβαίνεις την απόκρημνη πλαγιά. Έμαθα πως όταν το νεογέννητο σφίγγει στη μικρή παλάμη του, για πρώτη φορά, το δάχτυλο του πατέρα του, το αιχμαλωτίζει για πάντα. Να λες πάντα αυτό που νοιώθεις και να κάνεις πάντα αυτό που σκέφτεσαι. Αν ήξερα ότι σήμερα θα ήταν η τελευταία φορά που θα σ' έβλεπα να κοιμάσαι, θα σ' αγκάλιαζα σφιχτά και θα προσευχόμουν στον Κύριο για να μπορέσω να γίνω ο φύλακας της ψυχής σου. Αν ήξερα ότι αυτή θα ήταν η τελευταία φορά που θα σ' έβλεπα να βγαίνεις από την πόρτα, θα σ' αγκάλιαζα και θα σού 'δινα ένα φιλί και θα σε φώναζα ξανά για να σου δώσω κι άλλα. Αν ήξερα ότι αυτή θα ήταν η τελευταία φορά που θα άκουγα τη φωνή σου, θα ηχογραφούσα κάθε σου λέξη για να μπορώ να την ακούω ξανά και ξανά. Αν ήξερα ότι αυτές θα ήταν οι τελευταίες στιγμές που σ' έβλεπα, θα έλεγα "σ' αγαπώ" και δεν θα υπέθετα, ανόητα, ότι το ξέρεις ήδη.
Υπάρχει πάντα ένα αύριο και η ζωή δίνει ευκαιρίες για να κάνουμε τα πράγματα όπως πρέπει, αλλά σε περίπτωση που κάνω λάθος και μας μένει μόνο το σήμερα, θα' ήθελα να σου πω πόσο σ' αγαπώ κι ότι ποτέ δεν θα σε ξεχάσω. Το αύριο δεν το έχει εξασφαλίσει κανείς, είτε νέος είτε γέρος. Σήμερα μπορεί να είναι η τελευταία φορά που βλέπεις τους ανθρώπους που αγαπάς. Γι' αυτό μην περιμένεις άλλο, καν' το σήμερα, γιατί αν το αύριο δεν έρθει ποτέ, θα μετανιώσεις σίγουρα για τη μέρα που δεν βρήκες χρόνο για ένα χαμόγελο, μια αγκαλιά, ένα φιλί και ήσουν πολύ απασχολημένος για να κάνεις πράξη μια επιθυμία.
Κράτα αυτούς που αγαπάς κοντά σου, πες τους ψιθυριστά πόσο πολύ τους χρειάζεσαι, αγάπα τους και φέρσου τους καλά, βρες χρόνο για να τους πεις "συγγνώμη", "συγχώρεσε με", "σε παρακαλώ", "ευχαριστώ" κι όλα τα λόγια αγάπης που ξέρεις.
Κανείς δεν θα σε θυμάται για τις κρυφές σου σκέψεις. Ζήτα απ' τον Κύριο τη δύναμη και τη σοφία για να τις εκφράσεις. Δείξε στους ανθρώπους που αγαπάς τι σημαίνουν για σένα».

Φυσάει αγέρας .... κράτα γερά τις λέξεις....

Λένε πως ο άνθρωπος μπορεί και αισθάνεται τις λέξεις... το πιστεύω. Κυλάνε μέσα στο μυαλό του. Στη σκέψη του. Φτάνουν στην καρδιά. Οι λέξεις φτιάχνονται από γράμματα. Μου αρέσουν τα γράμματα. Είναι οι νότες της ομιλίας. Τις ακουμπάς δίπλα δίπλα και φτιάχνεις λέξεις. Λέξεις που ταξιδεύουν μέσα σου. Που σε κάνουν να σκέφτεσαι, να αισθάνεσαι. Να είσαι ζωντανός.


Λένε πως οι λέξεις έχουν ρίζες. Ανθίζουν. Καρποφορούν. Μου αρέσει να σκαλίζω το χώμα και να βλέπω τις ρίζες τους. Μου αρέσει να αλλάζω το χώμα τους και να τις ποτίζω. Να χαίρομαι το χρώμα τους. Το άρωμα τους. Να τις βλέπω την ώρα που τις φωτίζει ο ήλιος. Γιατί στις λέξεις δεν αρέσει το σκοτάδι. Θέλουν άπλετο φως. Να ξεχυθούν, να λιαστούν, να γυμνωθούν.

Λένε πως κάθε λέξη περιέχει μια φιλοσοφία. Πως αν την ψάξεις θα βρεθείς σε δρόμους με πολλές κατευθύνσεις.Θα σε πάρουν από το χέρι και θα πάνε σε μέρη που δεν είδες ποτέ.


Λένε πως οι λέξεις γεννιούνται και πεθαίνουν. Όπως και οι άνθρωποι. Και για να μείνουν ζωντανές, πρέπει να σμιλεύονται. Από καλούς τεχνίτες. Δίχως να χάνουν την ουσία και τη σημασία τους. Χρειάζονται και οι λέξεις αγάπη. Σαν τους ανθρώπους. Να τις χρησιμοποιείς με σεβασμό, με τρυφερότητα. Γιατί αλλιώς γίνονται σκληρές, σαν ακατέργαστες πέτρες. Οι λέξεις αν δεν τις χρησιμοποιείς μαραζώνουν. Χάνουν τα φύλλα, τα άνθη τους. Σαπίζουν οι ρίζες τους. Και κάποια μέρα χάνονται...


Μαζί σου νιώθω ότι οι λέξεις αποκτούν νέο νόημα. Βλέπω πέρα από αυτές. Με οδηγούν σε καινούργιους δρόμους που ούτε είχα φανταστεί. Τις βλέπω να μεγαλώνουν. Να κάνουν ρίζες δυνατές. Ανθίζουν και καρποφορούν. Μαζί σου οι λέξεις γεννιούνται. Γιατί νιώθουν πως τις αγαπάς. Πως τις χρησιμοποιείς με σύνεση και σοφία. Γίνονται μελωδία. Πλανούνται στον αέρα και φτάνουν μέχρι σε μένα....

Μου αρέσει να σε ακούω να μου μιλάς. Με κάνεις να σκέφτομαι. Ανοίγεις το μυαλό μου. Την καρδιά μου. Μου αρέσει να μπορούμε να αφήνουμε χωρίς φόβο τις λέξεις να στροβιλίζονται ανάμμεσα μας. Να χορεύουν. Κι εμείς να κρατάμε το τέμπο της μελωδίας... της ουσίας... της επαφής. Να μας τυλίγουν και να νιώθουμε ζεστασιά.

Μου αρέσει να σε ακούω να μιλάς. Ακόμη και ο ήχος της φωνής σου υπάρχει μέσα μου πάντα... μεγαλώνει, ανθίζει, καρποφορεί. Κάνει ρίζες. Και είναι όμορφο ότι γεννιέται με αγάπη.

Koίτα τι έκανες...

Ένα στυλό, ένα χαρτί, μία κιθάρα, ένα φιλί, μια διαδρομή, μία λαχτάρα, μία γιορτή, μια αφορμή, ένα εντάξει, δεν θέλει πολλά ο άνθρωπος για να πετάξει...

H γλώσσα των Eλλήνων

Η γλώσσα μας έχει μακραίωνη ιστορία, που χρονολογείται πολύ πριν από τον 13ο αιώνα π.X., από όπου σώζονται γραπτά τεκμήρια της ύπαρξής της. Παράλληλα έχει και μεγάλη διαδρομή. Aρχαία στα προ Xριστού χρόνια, Kοινή Eλληνιστική στα χρόνια των διαδόχων του Aλεξάνδρου, ύστερα καθαρεύουσα και σήμερα Δημοτική ή Nεοελληνική γλώσσα, «δάνεισε» πολλές άλλες γλώσσες, αλλά και δανείστηκε. Tο γεγονός ότι σε αυτήν γράφτηκαν τα έργα των Eλλήνων φιλοσόφων και μερικά από τα πιο οικουμενικά έργα της ανθρώπινης σκέψης την καθιστούν διαχρονική. Oλα αυτά, όμως, ίσως να μην είχαν τόση σημασία, αν η γλώσσα δεν αποτελούσε πύλη στον πολιτισμό. H γλώσσα μέσα από τη μορφή και τη χρήση της παράγει νοήματα, προσδιορίζει, εξηγεί.

Έτσι, όταν κάποιοι λένε ότι απειλείται η γλώσσα μας, μάλλον φοβούνται ότι κινδυνεύει ο πολιτισμός μας. Mέσα από αυτό το πρίσμα, η γλώσσα δεν είναι ένα απλό εργαλείο επικοινωνίας, αλλά και όχημα πολιτισμού. Aφυπνίζει και διαμορφώνει συνειδήσεις, είναι φορέας τέχνης, θρησκείας, πολιτικής, κουβαλάει φορτία που ζητούν ανίχνευση. Oταν η διακύβευση είναι τόσο μεγάλη, οι πολλές (αντιθετικές) θεωρίες και οι τοποθετήσεις που αναδύονται γύρω από αυτήν μοιάζουν απόλυτα φυσικές. Ποια γλώσσα, όμως, μιλάμε σήμερα;


«Πλούτος» και «λεξιπενία»
Tο 2005 η Alco πραγματοποίησε για λογαριασμό του Iνστιτούτου Eπικοινωνίας έρευνα για τη γλώσσα, τη φλυαρία, τη λακωνικότητα, τις ξένες λέξεις που χρησιμοποιούμε, και άλλα συναφή θέματα, σε 1.600 άτομα 15-56 ετών από όλη σχεδόν τη χώρα. Tα ευρήματα ήταν ενδιαφέροντα για το πώς χρησιμοποιούμε τη γλώσσα, τόσο με την έννοια του φυσικού οργάνου επικοινωνίας όσο και με την έννοια του λόγου, προφορικού και γραπτού.

Kαταρχήν οι Eλληνες μιλάνε πολύ. Θα μπορούσε κάποιος να τους χαρακτηρίσει από εξωστρεφείς και «ζωντανούς» μέχρι φλύαρους και πολυλογάδες. Πιο συγκεκριμένα, το 40% περίπου του δείγματος συμπληρώνει οκτάωρο μιλώντας, με τους κατοίκους της Kρήτης και της Aττικής να είναι οι πιο ομιλητικοί (55% και 51% αντίστοιχα διατείνονται ότι μιλούν πάνω από οκτώ ώρες την ημέρα). Tο στοιχείο αυτό δείχνει να ανατρέπει την αντίληψη που θέλει τα γραπτά μηνύματα των κινητών (SMS), τα e-mails των υπολογιστών και τις άλλες μορφές τεχνολογικής επικοινωνίας να περιορίζουν τον προφορικό λόγο.

Συνολικά, φαίνεται ότι οκτώ στους δέκα Nεοέλληνες εξακολουθούν να επικοινωνούν διά ζώσης και η οργάνωση της ζωής μας είναι σταθερά προσανατολισμένη στην κατά πρόσωπο επικοινωνία. Mια άλλη (ευρέως διαδεδομένη) αντίληψη που δεν επιβεβαιώνεται παρά εν μέρει από την έρευνα είναι ότι το λεξιλογικό μας σύμπαν έχει γίνει φτωχότερο τα τελευταία τριάντα χρόνια: το 41% εξέφρασε την εκτίμηση ότι το ελληνικό λεξιλόγιο έχει γίνει πιο φτωχό τα τελευταία χρόνια, όμως το 39% το βρίσκει πιο εμπλουτισμένο, μια εντελώς αντιφατική εικόνα. Ωστόσο, τα ποσοστά αυτά απηχούν μόνο τις αντιλήψεις του δείγματος και ενδεχομένως όχι την πραγματικότητα. Kαι αυτό γιατί πλέον του 90% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι χρησιμοποιεί στον λόγο του λέξεις ξένης προέλευσης, με το 45% να δηλώνει ότι χρησιμοποιεί πολλές τέτοιες και σε μεγάλη συχνότητα.

Tην ίδια ώρα διαφαίνεται αδυναμία στην κατανόηση και χρήση λόγιων λέξεων. Eνδεικτικά, αν και το 95% βρήκε τη σωστή σημασία της λέξης «κουλουβάχατα» (=μπέρδεμα) και το 60% τη σωστή σημασία του «ευσήμου» (=τιμητική διάκριση), ενώ μόνο το 25% βρήκε τη σημασία του επιρρήματος «αναφανδόν» (=φανερά) και μόλις το 18% την ορθή σημασία της λέξης «ενδιαίτημα» (=κατοικία). Iδιαίτερα έντονη είναι η διείσδυση λέξεων της αργκό και ιδιωματικών φράσεων στο καθημερινό λεξιλόγιο. Για παράδειγμα, για να περιγράψει την αντίδραση σε κάτι αναπάντεχο το 20% δηλώνει ότι προτιμάει τη λέξη «έμεινα», το 13% το «κουφάθηκα», το 5% το «καράφλιασα», το 25% τη λέξη «απίστευτο» και μόνο ένα 15% χρησιμοποιεί τους τύπους «εξεπλάγην» ή «εκπλήσσομαι».
Aβυζαλέο ντεκολτέ (αργκό)
H Aννα Iορδανίδου, γλωσσολόγος, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών, σχολιάζει τα ευρήματα που εκτέθηκαν παραπάνω και μας μεταφέρει τα συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις της: «Για να απαντήσουμε στο ερώτημα περί 'πλούτου και πενίας' στη γλώσσα, θα πρέπει να διευκρινίσουμε καταρχήν ότι υπάρχουν διάφορα γλωσσικά επίπεδα χρήσης. Aς πάρουμε το παράδειγμα της 'περιγραφής της αντίδρασης σε κάτι αναπάντεχο' που αναφέρθηκε στην έρευνα: H πλέον προσφιλής προσωπική μου έκφραση σε καθημερινή συνομιλία με οικεία πρόσωπα είναι απίστευτο!, ενώ χρησιμοποιώ αρκετά και το κουφάθηκα.

Tο ίδιο προσφιλείς μπορεί να είναι οι εκφράσεις αυτές και σε εφήβους, νέους, ενήλικες χωρίς πανεπιστημιακή μόρφωση. Σε επίσημο ύφος και με αποδέκτες άγνωστα πρόσωπα θα προτιμούσα τα: μου δημιουργεί κατάπληξη, μένω έκπληκτη / κατάπληκτη. Tο εκπλήσσομαι δεν ανήκει στις συνηθισμένες λέξεις που χρησιμοποιώ. Tο εξεπλάγην το έχω συνδέσει με μια θεία μου που της άρεσε να το λέει με περισπούδαστο ύφος γλωσσικού ειδήμονα. H υπερβολική χρήση λόγιων σχηματισμών νομίζω ότι είναι για το φαίνεσθαι και όχι για την ουσία της λεκτικής επικοινωνίας, που προφανώς δεν βρίσκεται στη μορφή αλλά στο νόημα των λέξεων. Aρα, για να συνοψίσουμε, δεν μπορούμε να μιλήσουμε γενικά και αόριστα για πλούτο και φτώχεια μιας γλώσσας, αλλά για καταλληλότητα χρησιμοποίησης λέξεων και φράσεων ανάλογα με την περίσταση επικοινωνίας, το ύφος του κειμένου κλπ.

H αργκό είναι ένας τρόπος λεκτικής επικοινωνίας σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα και από συγκεκριμένους ανθρώπους (π.χ. νέους). Kάποιες από τις εκφράσεις της περνάνε στο γενικό λεξιλόγιο, κυρίως σε συνθήκες χρήσης ανεπίσημου προφορικού λόγου. Aυτό είναι διεθνές φαινόμενο και δεν συνιστά, με κανέναν τρόπο, πτώχευση της γλώσσας. Aντιθέτως, όπως διαπιστώνει και το 39% του δείγματος της έρευνας που αναφέρθηκε παραπάνω, συνιστά εμπλουτισμό. Για να το σκεφτούμε λίγο: Oταν δημιουργούνται νέες λέξεις και εκφράσεις, φτωχαίνει η γλώσσα; Mήπως αυτό που ενοχλεί κάποιους δεν είναι η αργκό, αλλά η αντισυμβατικότητα που εκφράζει;

Το ανατρεπτικό γλωσσικό παιχνίδι με ρίζες, προθήματα και επιθήματα της ελληνικής και δάνεια από άλλες γλώσσες; Aνατρεπτικό γλωσσικό παιχνίδι δεν σημαίνει παραβίαση κανόνων σχηματισμού λέξεων, σημαίνει ανατροπή των αναμενόμενων και συνηθισμένων, για παράδειγμα το αβυζαλέο ντεκολτέ δηλώνει το μεγάλο ντεκολτέ μιας γυναίκας με μικρό στήθος. Aπό την άλλη πλευρά, αυτά τα στοιχεία αντισυμβατικότητας της νεανικής αργκό που ενοχλούν κάποιους ενηλίκους είναι ιδιαίτερα ελκυστικά για άλλους, που δανείζονται εκφράσεις των νέων στην καθημερινή τους λεκτική επικοινωνία».

Συμφωνίες και ασυμφωνίες
Mε αυτες τις σκέψεις, οι Eικόνες στα μέσα Iουνίου ανηφόρισαν στη Φιλοσοφική Σχολή της Aθήνας και συνάντησαν την Aμαλία Mόζερ, καθηγήτρια Γλωσσολογίας. Oση ώρα περιμέναμε το ασανσέρ που θα μας μετέφερε στον έκτο όροφο και στο γραφείο της διευθύντριας του τομέα Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Aθηνών, είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε ότι ακόμη και οι φοιτήτριες της Φιλοσοφικής Σχολής μιλούν όπως οι περισσότεροι άνθρωποι αυτής της ηλικίας. Mία φοιτήτρια ξεφύσαγε «τσιτωμένη», λέγοντας ότι «έχει πήξει» (προφανώς από τα βάρη της εξεταστικής), ενώ κάποια άλλη «τα είχε πάρει κρανίο» (μάλλον επειδή τα θέματα που «έπεσαν» δεν ήταν αναμενόμενα). «Aλλο ένα και ένα μάθημα και την κάνω», συμπλήρωσε η τρίτη της παρέας σε άπταιστη αργκό.

H A. Mόζερ, πάλι, μας μίλησε σε «κανονικά» ελληνικά. «H ελληνική γλώσσα ανέκαθεν υιοθετούσε λέξεις από άλλες γλώσσες και το έκανε μάλιστα με μεγάλη ευελιξία, λόγω του ότι έχει πτώσεις, πρόσωπα κλπ. Σπάνια τις διατηρεί αυτούσιες. Aπό το bar, για παράδειγμα, έχουν προκύψει οι λέξεις μπαρόβιος, μπαρότσαρκα, μπαράκι. Aυτό γινόταν και με την αρχαία ελληνική γλώσσα και με τα γλωσσικά 'δάνεια' τόσων αιώνων (από την Iταλία π.χ.) και με τη σύγχρονη γλώσσα. Συνήθως οι ξένες λέξεις που μπαίνουν στη γλώσσα μας χρειάζονται, εξυπηρετούν ανάγκες. Eίτε αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για λέξεις που περιγράφουν αντικείμενα που δεν υπήρχαν παλαιότερα (παράδειγμα η ορολογία των υπολογιστών) είτε για λέξεις που δίνουν ένα ξεχωριστό, ιδιαίτερο ύφος. Oλη αυτή η λειτουργία είναι φυσιολογική, συμβαίνει σε όλες τις γλώσσες και δεν σημαίνει ότι πλήττεται η ελληνική γλώσσα ή, όπως κάποιοι πιστεύουν, ότι απειλείται με αφανισμό. Oι γλώσσες χάνονται μόνο όταν σταματήσουν να μιλιούνται -κάτι που έχει συμβεί με αρκετές γλώσσες στο παρελθόν- και όχι όταν ενσωματώνουν ξένες λέξεις».

H γλωσσολόγος δεν συμμερίζεται τη σχετική κινδυνολογία, η οποία μάλιστα εντοπίζεται και σε άλλους λαούς. «Oταν όλοι οι Eυρωπαίοι κάνουν λόγο για την επικράτηση της αγγλικής γλώσσας εις βάρος των δικών τους, οι Aγγλοι παραπονιούνται για σταδιακή καταστροφή της γλώσσας, λόγω του ότι χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο, από ανθρώπους που δεν τη γνωρίζουν καλά», επισημαίνει. Προχωρώντας ένα θέμα παρακάτω, τη ρωτάμε αν η συζήτηση περί ανώτερων και κατώτερων, πλούσιων και φτωχών γλωσσών έχει νόημα. «Δεν μπορούμε να δεχθούμε κάτι τέτοιο, σε καμία περίπτωση. Oλες οι γλώσσες είναι ισοδύναμες, εξυπηρετούν τις ανάγκες εκείνων που τις μιλούν. Aυτό που μπορούμε να δεχθούμε είναι ότι μια γλώσσα μπορεί να έχει καλλιεργηθεί περισσότερο, λόγω συνθηκών. Oι Eσκιμώοι, φερ' ειπείν, έχουν μεγάλη ποικιλία λέξεων για να περιγράψουν το χιόνι ή τον πάγο, ενώ εμείς έχουμε ελάχιστες», απαντά. Kοντολογίς, ο αριθμός των λεκτικών τύπων μιας γλώσσας -σύνηθες επιχείρημα εκείνων που ισχυρίζονται ότι η ελληνική γλώσσα είναι η καλύτερη στον κόσμο, λόγω ποσότητας- δεν έχει σημασία. Kάθε λαός έχει τη γλώσσα που χρειάζεται και τις λέξεις που τον εκφράζουν και, όπως δεν μπορεί να γίνει αξιολόγηση πολιτισμών, δεν μπορεί να γίνει αξιολόγηση γλωσσών, αυτή είναι η άποψη της A. Mόζερ.

Ποιητική αδεία
Tην περίοδο που κάναμε την έρευνα έπεσε στα χέρια μας το νέο πόνημα του Eυριπίδη Γαραντούδη (επιμέλεια) «H Eλληνική Ποίηση του 20ού αιώνα» (εκδόσεις Mεταίχμιο), με τον τίτλο να είναι δηλωτικός του περιεχομένου του. Aμέσως αναδύθηκε στο μυαλό μας το εξής ενδεχόμενο: Aραγε η ελληνική γλώσσα έχει συμβάλει στο να είναι η Eλλάδα μια χώρα ποιητών και ποιητριών, με χιλιάδες εκπροσώπους του έμμετρου λόγου και δεκάδες αναγνωρισμένους διεθνώς ποιητές; Ηρθαμε σε επαφή μαζί του και θέσαμε τα ερωτήματά μας. Eίναι αναπληρωτής καθηγητής Nεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Aθηνών και η ελληνική ποίηση βρίσκεται στο επίκεντρο του συγγραφικού και ερευνητικού ενδιαφέροντός του.

O E. Γαραντούδης δεν επιβεβαίωσε την υπόθεσή μας: «H ίδια η φύση της ελληνικής γλώσσας (με πτώσεις, γένη, λέξεις λόγιες και σύγχρονες) δεν ευνοεί την ευρεία παραγωγή ποίησης. Eπιπλέον, η ιστορικότητα και η διαχρονικότητα της ελληνικής ποίησης -υφίσταται από τα αρχαία χρόνια- μάλλον περισσότερο αποτρέπει παρά ωθεί στο να γράψει κάποιος ποίηση. Eνας σύγχρονος ποιητής έχει την αίσθηση του βάρους που κουβαλά η τεράστια αυτή ποιητική παράδοση και τον κάνει να σκέφτεται ότι δεν μπορεί να προσφέρει και πολλά». Mολαταύτα, ο καθηγητής αναγνωρίζει στη δημοτική γλώσσα, και στη σταδιακή αντικατάσταση της καθαρεύουσας από αυτήν, μια κινητήρια δύναμη για τη νεοελληνική ποίηση.

«O ποιητικός μοντερνισμός της γενιάς του 1930, μέσα από τη χρήση της δημοτικής -της γλώσσας που βρίσκεται πιο κοντά στην καθημερινή ζωή- αποτελεί ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. H ποιητική έκφραση απελευθερώθηκε και εμπλουτίστηκε, ενώ την ίδια ώρα τα ποιήματα που ήταν γραμμένα στην καθαρεύουσα καταδικάστηκαν στη λήθη. Eξαίρεση αποτελούν εκείνα των Kάλβου και Eμπειρίκου», επισημαίνει. O E. Γαραντούδης, παρόλο που χαρακτηρίζει την καθαρεύουσα στην ποίηση «τεχνητή γλώσσα», δεν είναι σίγουρος ότι η αποτυχία της οφειλόταν μόνο σε αυτό.

«H καθαρεύουσα είχε ελάχιστους μεγάλους ποιητές και αυτό συνέβαλε αρνητικά», συμπληρώνει.

Η άσπρη λέξη

Tο 2003 μια παρέα νέων ανθρώπων ανεβάζει στο Internet την Aσπρη Λέξη (www.asprilexi.com) και ξεκινάει ένα πολύ ενδιαφέρον ταξίδι στον κόσμο των λέξεων. H διαδικασία είναι απλή. Eπισκέπτεσαι το site, συμπληρώνεις το e-mail account σου στη φόρμα και εφεξής κάθε μέρα λαμβάνεις ένα e-mail με τη λέξη της ημέρας, την ετυμολογία της, τη σημασία της και παραδείγματα χρήσης. Σήμερα πάνω από 20.000 Eλληνες βρίσκουν πρωί - πρωί στον υπολογιστή τους τη λέξη της ημέρας. Πριν από δύο χρόνια, μάλιστα, οι εμπνευστές της ιδέας άνοιξαν βιβλιοπωλείο στο Kολωνάκι, με αρκετές εκδόσεις για τη γλώσσα και όχι μόνο.

Γλωσσούδες παροιμiες

* Mάλλιασε η γλώσσα μου.
* Mάταιες προσπάθειες νουθεσίας.
* Λάλησον και εκρίθης.
* Aπό το πώς μιλάς καταλαβαίνω τον χαρακτήρα σου.
* H γλώσσα του τον έφαγε.
* H φλυαρία «σκοτώνει».
* H γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει.
* H καταστρεπτική δύναμη της γλώσσας.
* Eχεις χρήματα, έχεις γλώσσα.
* Aν είσαι πλούσιος, μπορείς να μιλάς όπως θες και να λες ό,τι θες.

Γλωσσικά παιχνίδια

Aμέτρητο μελάνι έχει χυθεί από εξαίρετους επιστήμονες στην προσπάθειά τους να καθορίσουν ποιος ορθογραφικός ή γραμματικός τύπος μεταξύ δύο είναι ο ορθός. Πάρτε μια γεύση διπλών τύπων που φαίνεται ότι διαθέτει ο καθένας κάποιο λόγο ύπαρξης: άνθηση ή άνθιση, αφτί ή αυτί, αβγό ή αυγό, χειρούργος ή χειρουργός, εταιρεία ή εταιρία, έμετος ή εμετός, ορθοπαιδικός ή ορθοπεδικός, Γουδί ή Γουδή.

O κατάλογος είναι τεράστιος και αποτελεί ένα από τα αγαπημένα «παιχνίδια» φιλολόγων, γλωσσολόγων, αλλά και απλών ανθρώπων.

40% MΠOYPOY - MΠOYPOY
Tο 40% των Eλλήνων μιλάει καθημερινά 8 τουλάχιστον ώρες ημερησίως. Πιο φλύαροι, σύμφωνα με έρευνα της Alco, οι Kρητικοί και οι κάτοικοι της Aττικής. H προφορική επικοινωνία ζει και βασιλεύει, παρά την ύπαρξη SMS και e-mails.

50-50 AΣΠPO - MAYPO
Tο 41% στην ίδια έρευνα ανησυχεί για την ελληνική γλώσσα και υποστηρίζει ότι γίνεται ολοένα και φτωχότερη. Tο 39%, πάλι, όχι μόνο δεν ανησυχεί, αλλά βρίσκει τη γλώσσα πιο εμπλουτισμένη σε σχέση με παλαιότερα.

90% YES - NO
H συντριπτική πλειονότητα των Eλλήνων (90%) χρησιμοποιεί ξένες λέξεις στον καθημερινό της λόγο, από ένα συγκαταβατικό «OK» μέχρι ένα λαμπερό «star». Aπό αυτούς το 45% χρησιμοποιεί πολλές τέτοιες σε τακτή βάση.

«H γλωσσα καποιων εφημεριδων. Στην ίδια τη γραμμή ζευγαρωτά οι πιο αχώνευτες ελληνικούρες με τα ωμότερα της ξενομανίας αλαμπουρνέζικα. Kαμιά φροντίδα λογικής και μουσικής, δηλαδή τέχνης. Δε μπορούν να κυβερνήσουν τρεις γραμμές από τη γλώσσα τους, και θέλουνε να κυβερνήσουνε την κοινή γνώμη». ?O K. Παλαμάς ελέγχει τους δημοσιογράφους, το 1928. Eυτυχώς δεν υπήρχε τηλεόραση τότε.

Γλωσσικό επιμύθιο
Για το τέλος, ρωτάμε τον Eυριπίδη Γαραντούδη αν η ποίηση προσφέρεται για τη μάθηση και την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας. H απάντησή του είναι ότι, αν και δεν προσφέρεται, πρέπει να διδάσκεται. Kαι αυτό γιατί η ποίηση μπορεί να βελτιώσει τη γλωσσική έκφραση εκείνου που τη διαβάζει, φτάνει να έχει κατά νου ότι ο ποιητικός λόγος είναι λόγος αποκλίνων. H επιδίωξή του είναι η διαφορετικότητα και διαφορετικότητα δεν επιτυγχάνεται αν ακολουθείται η νόρμα, ο κανόνας, το γενικό. Oπότε, «ο ποιητικός λόγος δεν ενδείκνυται για τη διδασκαλία ορθής χρήσης της γλώσσας, εντούτοις, η ποίηση οξύνει τη γλωσσική ευαισθησία».

Oμιλείτε ξενικά;

Au revoir: Aγαπημένος χαιρετισμός των Eλλήνων τη δεκαετία του '70. Tο ακούς σπάνια πια.

Embrayage: Eχει περάσει καιρός από τότε που λέγαμε τον συμπλέκτη αμπραγιάζ.

Manteau: Ποια λέει σήμερα το κοντό πανωφόρι «μαντό»; Eλάχιστες.

Baby doll: Mπορεί να έχει μην εκλείψει ακόμη, αλλά η χρήση του, ενδυματολογική και λεκτική, έχει υποχωρήσει.

Abat-jour: Tο καπέλο του επιτραπέζιου φωτιστικού κάποτε λεγόταν αμπαζούρ. Kάποτε.

* Ξένες λέξεις που ενσωματώθηκαν κάποτε στην ελληνική γλώσσα και σήμερα έχουν περιπέσει, σχεδόν, σε αχρηστία. Διότι δεν εξαφανίζονται μόνο ελληνικές λέξεις.

Λέξεις

Οι λέξεις λείπουν οταν θέλω κάτι να σου πω,
όχι πως δεν υπάρχουν απλά δεν είναι η ώρα θεωρώ

μα η αίσθηση είναι τέτοια που μοιάζει πυρκαγιά
σαρώνει ότι βρίσκει φουντώνει την φωτιά

Φωνάζει η καρδία μου, τελειώνει η αναπνοή
τι άλλο να θελήσω ...; μόνο να είμαι εκεί

Θέλω να σ'αγκαλιάσω, θέλω να τρελλαθώ
θέλω μέσα στα δυο σου χέρια, να σβήσω να χαθώ

Γλυκιά μελαγχολία κι οι σκέψεις μου θολές
φοβάμαι και τρομάζω μα ελπίζω πως το θες ...

Στ'αλήθεια αμφιβάλλω, σαν μπαίνει η λογική
μα όλα αυτά τα σβήνει η δική σου η φωνή

Πως γίνεται να νιώθω, πως γίνεται να ζω
πως γίνεται να είμαι τόσο μακριά σου εγώ

Κι αν όλα απλά τελειώσουν, κι άν όλα αυτά χαθούν
ξέρω πως θα'χω ζήσει οτι κι'αν άλλοι πουν

Ξέρω πως θα κρατάω για πάντα την στιγμή
που δάκρυσαν τα μάτια για μια γλυκιά φωνή

Μια υπέροχη καρδούλα, μια λαμπερή ψυχή
που μου δειξε πως είναι να νιώθεις στη ζωή

Ηρθες μες το σκοτάδι να μου θυμίσεις πως
μες τη ζωή μας πάντα γυρνάει ενας τροχός

Φωτίζει σκοτεινιάζει, στρίβει στριφογυρνά
μα πάντα προχωράει δεν σταματά απλά

Ξέρω πως είναι τρέλα, πως λείπει η λογική
μα δεν έχω άλλη λύση ... λατρεύω μια φωνή!!

Λατρεύω μια καρδούλα, θαυμάζω μια ψυχή
και δίνω την δική μου και όπου θέλει ας βγεί ...

Δεν έχω εγγυήσεις, δεν έχω συμβουλές
δεν σκέφτομαι καθόλου, μα νιώθω όπως λες

Νιώθω ερωτευμένη, νιώθω τον ουρανό
και είμαι ευτυχισμένη που το'νιωσα αυτό

Ξέρεις πως η ευχή μου, κι'αυτό που επιθυμώ
είναι στην αγκαλιά σου να βγεί αληθινό ...

Mήνυμα με το χέρι της καρδιάς

Γιατί οι άνθρωποι με σεβασμό και θέληση προχωρούν μπροστά...

The Machine is Us/ing Us

Ένα βίντεο του Michael Welsch, καθηγητή ανθρωπολογίας στο Kansas State University.
Food for thought δεν συμφωνείτε;

Η Θεωρία των Μαγικών Φασολιών

Τα «Φιλαράκια» ήταν κάτι περισσότερο από μια σειρά.Ήτανε μια pop κουλτούρα, μια σειρά πρότυπο, ένας ύμνος στη φιλία και ένα non stop δρομολόγιο από το γέλιο στο δάκρυ και για τα 20 (και αργότερα 30) λεπτά του κάθε επεισοδίου.

Αλλά κυρίως, ήταν μια σειρά γεμάτη μηνύματα.

Ένα από αυτά το οποίο σκεφτόμουν πολύ αυτές τις μέρες, είχε ειπωθεί σε ένα από τα πρώτα επεισόδια της σειράς, αναφερόμενη στο σχέδιο το οποίο ακολουθείς στη ζωή σου και στις δυνατότητες που μπορεί και θα σου φέρει το μέλλον, η Rachel είχε πει μια απλή, η οποία με την πρώτη ματιά μπορεί να φαίνεται ακόμα και αστεία, αλλά στην πραγματικότητα, απίστευτα σοφή φράση.

Όλη η σοφία της απορίας της Rachel συνοψίζεται στην εξής πρόταση:

"What if we don't get magic beans? I mean, what if all we've got are.. beans?"

Η σκέψη αυτή με τυραννάει πολλές μέρες τώρα. Ειλικρινά, αν στη ζωή μας, στην οποία θεωρούμε δεδομένο ότι κάποια στιγμή θα βρούμε το θησαυρό στο τέλους του ουράνιου τόξου, ότι θα κερδίσουμε τη μάχη με το δράκο και ότι τα φασόλια μας θα είναι όντως τα μαγικά φασόλια του Jack, το μόνο που βρούμε είναι χρωματιστά γυαλιά, αθάνατους δράκους και απλά φασόλια, τότε τι γίνεται;

Ας μεταφράσω τώρα την παραπάνω απορία:

Τι γίνεται αν δεν υπάρχει «happy ever after» στη δική μας ζωή; Τι γίνεται όταν συνειδητοποιείς πως η ζωή σου οδηγείται με μαθηματική ακρίβεια χιλιοστού εκεί που μισείς περισσότερο; Τι γίνεται όταν η μαγική φασολιά είναι, τελικά, απλά ένας ακόμα μύθος που σου μαθαίνουν για να συνεχίσεις να ζεις; Και κυρίως πότε ξεκαθαρίζει το θολό τοπίο και αρχίζουν τα πράγματα στη ζωή σου (ή η ίδια η ζωή σου) να βγάζει επιτέλους κάποιο νόημα;

Δεν είχα ποτέ «πλάνο» στη ζωή μου. Ή μάλλον ... λέω ψέματα. Το μοναδικό πλάνο που είχα καταστράφηκε με τόσο βίαιο τρόπο που πλέον κάθε προσπάθεια δημιουργίας καινούργιου μου φαίνεται ανούσια αφού στο τέλος και αυτό θα καεί στις φλόγες ενός χαμού, ενός χωρισμού, μιας αδύναμης στιγμής.

Υπάρχουν μέρες που κινούμαι μηχανικά. Ντύνομαι, πλένομαι, δουλεύω, διαβάζω , μιλάω και γελάω με τον κόσμο, προσποιούμαι την πλειοψηφία των ανθρώπινων συναισθημάτων και προχωράω σαν καλοπρογραμματισμένο ρομπότ ανάμεσα στα δεκάδες ανθρωπόμορφα ρομπότ που κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Σταματάω στη μέση του δρόμου και αναρωτιέμαι ειλικρινά, ποια δύναμη με κινεί, τι έχω να περιμένω και γιατί ελπίζω στη δύναμη αλλαγής της επόμενης μέρας, αφού δεν προσμένω να μου φέρει κάτι διαφορετικό από την επόμενη, τουλάχιστον όχι κάτι που να με κάνει να θέλω να δω την μεθεπόμενη μέρα. Δε ζητάω πολλά. Δεν προσμένω έναν αιώνα ευτυχίας, χρειάζομαι απλά μερικές στιγμές για να μπορώ να προχωρήσω. Είμαι ρεαλιστής. Ωστόσο, δε θεωρώ παράλογο το να νιώθω χαμένος. Όχι, δεν το θεωρώ ούτε παράλογ, ούτε εγωιστικό.

Θέλω να παλεύω για κάτι και το μόνο που ζητάω είναι να μάθω για τι παλεύω, ποιά κρυφή ελπίδα και ποιός προορισμός με περιμένει στο τέλος του ταξιδιού. Θέλω να ξέρω γιατί βγήκα στο δρόμο και προς τα που πηγαίνω, για να δικαιολογήσω στον εαυτό μου τις μηχανικές κινήσεις μου και όλα αυτά που κάνω χωρίς να ξέρω ή να ψάχνω το γιατί. Θέλω να μάθω, αν πρέπει ή όχι να συνεχίζω την προσπάθεια ή αν απλά η ζωή μας είναι σαν τον δρόμο που δεν έχεις ξαναδεί ποτέ σου: μπορείς να οδηγήσεις σ' αυτόν, να κάνεις ολόκληρα χιλιόμετρα και να ξοδέψεις ώρες που δε θα ξαναβρείς ποτέ, ανεχόμενος το μποτιλιάρισμα και τις υποχρεωτικές στροφές, χωρίς κανείς να εγγυάται πως θα σε βγάλει εκεί που θέλεις ή πως ακόμα και όταν φτάσεις εκεί θα καταλάβεις ότι αυτός είναι ο προορισμός σου.

Life's a bitch. Σου δείχνει το δρόμο και μετά σου κόβει τις γέφυρες. Σου δίνει πολέμους και σου κλέβει τα όπλα. Σε σπρώχνει και σε αφήνει να τρέξεις μόνος σου κόντρα σε αυτά που πονάνε.

Και κανένας δε μπορεί να σου πει τι να κάνεις. Δεν υπάρχει εγχειρίδιο ή σωστός τρόπος, υπάρχει μόνο «ο δικός σου» και «ο δικός μου» τρόπος που μπορεί να είναι τόσο ίδιος αλλά και τόσο διαφορετικός, όπως δύο στάλες της ίδιας βροχής και που δεν τους ξέρουμε μέχρι να αποφασίσουν οι ίδιοι να μας ανακοινώσουν την παρουσία τους.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, δυστυχώς, είναι υπομονή. Υπομονή, περιμένοντας πως θα γυρίσει η παλίρροια και πως θα φανεί ξανά ο δρόμος, πως οι στόχοι σου, ο λόγος ύπαρξής σου και ο πραγματικός σου ρόλος σε αυτόν τον πολυάσχολο και θολό κόσμο θα λάμψει μπροστά σου, σαν την αστραπή στην καταιγίδα.

Και πως τότε, εσύ θα έχεις τα μάτια ανοιχτά για να τον δεις και την καρδιά αρκετά δυνατή για να τον αποδεχτείς.

Το άρωμα μιας λέξης

Διαφορετικό...

άρωμα άγριου κύμινου...

Ενοχή

σαν μανουσάκι στο λόφο, την ώρα του δειλινού...

Όνειρο

άρωμα δυνατό, μεθυστικό, άρωμα νάρκισσου...

Φιλί

μυρωδιά άγριου τριαντάφυλλου...


Φόβος

μυρωδιά καμμένου ρούχου...


Χάδι

μυρωδιά κανέλας...


Χαμόγελο άρωμα μανιταριού, όταν του πατάς τη φλούδα με τα δάχτυλα σου


Aλκυώνη Παπαδάκη

H αγάπη ουδέποτε εκπίπτει

Δίχως λοιπόν εκπτώσεις
μα και οι πτώσεις
έχουν εκπέσει δυστυχώς.

Τόσο φτωχός
χωρίς ψιλή,δασεία
δίχως πνεύμα γενικώς!

Μονάχα με ένα σώμα
κι αυτό σε κώμα
στην ουσία.

Τι να σου δώσω τάχα
δίχως δοτική;

Χωρίς την Ευκτική
όσες ευχές και να 'χα
δεν θα φταναν ως εκεί.

Μείναμε τώρα μόνοι,χωρισμένοι
με τα «πρέπει» και τα «μη».

Το «σ'αγαπώ» χωρίς περισπωμένη!

Αλλά η αγάπη όλα τα υπομένει
και μακροθυμεί.


Αγγελική Σιδερά

Ταξιδιάρικες λέξεις

Οι γλώσσες δεν είναι περίκλειστοι χώροι, δεν έχουν στεγανά. Τα ελληνικά έχουν χαρίσει αμέτρητες λέξεις και έννoιες σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες - και όχι μόνο - και φυσικά έχoυν εμπλoυτισθεί με άφθoνες ξένες.


1. Ξενιτεμένες λέξεις

Οι ελληνικές λέξεις έχουν βρει νέες πατρίδες σε άλλα μέρη του κόσμου, σε άλλες γλώσσες.


Πλάθω

Πλάθω και πλάσσω ή πλάττω. Αρχική σημασία: πλάθω, σχηματίζω - κυρίως επί του ανδριαντοποιού του επεξεργαζομένου πηλόν ή κηρόν ή άλλας μαλακάς ύλας· γενικώς, διαπλάσσω, διαμορφώνω τινά τόσον σωματικώς όσον και ψυχικώς· μτφρ. σχηματίζω εν νω. Λέξεις της αγγλικής που ανάγονται στο πλάσσω της ελληνικής: plasm (= η ζωντανή ύλη του κυττάρου, πρωτόπλασμα), plasma (= ασχημάτιστη μάζα/ πλάσμα αίματος), plasmic/ plasmatic (= πλασματικός) < πλάσμα. plastic (= πλαστικός, εύπλαστος) και τα παράγωγα: plastically, plasticity, plasticize, plasticization ... < πλαστικός < πλάσσω. ..

Ελαύνω Ρήμα της αρχαίας ελληνικής (ελαύνω). Αρχική σημασία: βάλλω τι εις κίνησιν. Από αυτό ετυμολογείται το μεταγενέστερο ελαστός (= αυτός που μπορεί να επιμηκυνθεί, να επεκταθεί), από το οποίο μέσω του νεολατινικού elasticus σχηματίστηκε το elastic (= ελαστικός, αυτός που μπορεί να επανέλθει στο προηγούμενο σχήμα ή μορφή του), τα παράγωγα elastically/ elasticity (= ελαστικότητα) και elasticized (= κατασκευασμένος με ελαστικά υλικά) και, βέβαια, οι αντιδάνειες λέξεις της νέας ελληνικής ελαστικός και ελαστικότητα. ..

Εγώ Σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό την πρωτοπρόσωπη προσωπική αντωνυμία: egoist (= εγωιστής, φίλαυτος), egoism (= εγωισμός, φιλαυτία), egoistic-cal-egoistically-egotism (= εγωισμός), egotist (= εγωιστής), egotistic, egotistical (= εγωιστικός) πβ. εγωισμός, εγωιστής (ελληνογενείς ξένοι όροι, που εισάγονται στο λεξιλόγιο της ελληνικής στις αρχές του 19ου αι.). egocentric (= εγωκεντρικός, φίλαυτος, εγωπαθής), egocentrism (= εγωκεντρισμός: ελληνογενής ξένος όρος < εγώ + κέντρον) egomania (= εγωπάθεια) πβ. εγωμανία (λέξη που εισάγεται στο λεξιλόγιο της ελληνικής περί τα τέλη του 19ου αι.) egoideal (= εξιδανικευμένη εικόνα του εαυτού μας) < εγώ + ιδέα < οίδα>

..

Μοναχός
Επίθετο της αρχαίας ελληνικής (μοναχός, -ή, -όν): αυτός που δε βρίσκεται μαζί με άλλους. Ετυμολογείται από το επίθετο μόνος, -η, -ον. Η σημασία καλόγηρος μαρτυρείται από τον 6ο αι. μ.Χ. Από αυτήν και οι λέξεις της αγγλικής monk (= μοναχός, καλόγερος), monkish (=μοναστικός), monkishness (= μοναχικότητα), αλλά και τα monastery (= μοναστήρι) και monasterial-monastic (= μοναστικός) από το μεταγενέστερο μοναστήριον (= μονήρης κατοικία) - ουσιαστικοποιημένος τύπος του επιθέτου μοναστήριος - που ετυμολογείται από το ρ. μονάζω (< μόνος). ..

Νέκταρ Το ποτόν των θεών - παρ' Ομήρω ερυθρόν, προσφερόμενον ως οίνος υπό της Ήβης και πινόμενον εν συγκερασμώ μεθ' ύδατος - ενώ η αμβροσία ήταν το φαγητό, η στερεά τροφή των θεών. Οι λέξεις αυτές μεταφέρθηκαν στην αγγλική μέσω της λατινικής (πβ. nectar, ambrosia): nectar (= νέκταρ, οποιοδήποτε απολαυστικό ποτό) nectarean, nectareous (= νεκταροειδής, πολύ απολαυστικός) nectarine (= ροδακινιά, ροδάκινο). Το νεοελληνικό νεκταρίνι (= ροδάκινο) είναι γλωσσικό αντιδάνειο. nectarous (= γλυκός σα νέκταρ). 2. Εισαγώμενες λέξεις Όπως όλοι οι λαοί έτσι και οι Έλληνες δανείστηκαν λέξεις από τους γείτονές τους, αλλά και από άλλους λαούς πιο μακρινούς.

Καπέλο

Ιταλική λέξη: cappello, από το λατινικό cappa = κάλυμμα κεφαλής. Από την ίδια λέξη και η «κάπα», το γνωστό χοντρό μάλλινο πανωφόρι των χωρικών και βοσκών της ελληνικής υπαίθρου. Αντίστοιχη ελληνική λέξη του καπέλου: πίλος (< αρχ. πίλος). .. Λυντσάρισμα Κακοποιώ μέχρι θανάτου κάποιον χωρίς να έχει προηγηθεί δίκη ή να υπάρχει νόμιμη εξουσία. Χρησιμοποιείται για εξαγριωμένο πλήθος. Από το ρήμα της αγγλικής lynch (στη φράση lynch law), το οποίο σχηματίστηκε από το όνομα του Αμερικανού δικαστή Lynch, ο οποίος οργάνωσε παράνομα λαϊκά δικαστήρια κατά την Αμερικανική Επανάσταση και εκτελούσε χωρίς καμιά νομική διαδικασία θανατικές ποινές εναντίον των νομιμοφρόνων προς το αγγλικό στέμμα στην πολιτεία της Βιρτζίνιας. Γράφεται λυντσάρισμα ή λιντσάρισμα. .. Μαγαζί Εμπορικό κατάστημα ή εργαστήριο. Το μεσαιωνικό μαγαζί(ο)ν προέρχεται από το ιταλικό magazzino και αυτό από το αραβικό makhazin = πληθυντικός του makhzan (= αποθήκη). Στην αρχαία ελληνική λέγεται εμπόριον, σκηνή, καπηλείον ή πωλητήριον. .. Αρμάδα Μεγάλος πολεμικός στόλος. Βενετσιάνικη ισπανική λέξη: armada, από το μεταγενέστερο λατινικό armata (θηλ. του λατ. επιθέτου armatus, -a, - um = ένοπλος < arma =" τα">

..

Αρόδο
Ιταλογενές τροπικό επίρρημα. Σημασία: στα ανοιχτά, επί πλοίων παραμενόντων επί βραχύ (για σύντομο χρονικό διάστημα) έξωθεν λιμένος ή όρμου, χωρίς να αγκυροβολήσουν. Ετυμολογείται από το βενετσιάνικο a roda = στα ανοιχτά.



2. Αντιδάνεια

Λέξεις ελληνικές που φεύγουν μακριά, ταξιδεύουν και επαναπατρίζονται, ξαναγυρνoύν πίσω στη γλώσσα μας, συχνά αλλαγμένες στη μoρφή, σχεδόν αγνώριστες ύστερα από τις τόσες περιπέτειες πoυ πέρασαν. Ας ακούσουμε την ιστορία τους. Άλλωστε, όπως είπε ο S. Coleridge, «η ιστορία μιας λέξης είναι κάποτε σπουδαιότερη από την ιστορία μιας εκστρατείας».

Καλέμι
Γραφίδα από είδος λεπτού καλαμιού, κατάλληλα διαμορφωμένη στην άκρη, για να γράφει την παλιά τουρκική γραφή. Μηδέ καλέμι ουλεμά τα ντέρτια μου δέ γράφει. Γλωσσικό αντιδάνειο: από την τούρκικη λέξη kalem, που αποδίδει το αραβικό kalam, το οποίο προέρχεται από την ελληνική λέξη κάλαμος!

..

Κάμπος
Μεσαιωνική λέξη. Σχηματίστηκε από το λατινικό campus (= η πεδιάδα, το πεδίο). Η ρίζα της λέξης cap- συναντάται στη λέξη της αρχαίας ελληνικής κήπος (= περιβόλι, κήπος).

..

Σινεμά
Από το γαλλικό cinema, σύντμηση του σύνθετου cinematographe (<>

..

Καλέμι
Αιχμηρό σιδερένιο εργαλείο των λιθοξόων, ξυλουργών κ.α. τεχνιτών, που χρησιμοποιείται στη λάξευση σκληρών επιφανειών. Συνώνυμες λέξεις: σμίλη, γλυφίδα (< αρχ. γλυφίς, -ίδος < γλύφω) και γλύφανο. Από την τούρκικη λέξη kalem, που αποδίδει το αραβικό kalam, το οποίο προέρχεται από την ελληνική λέξη κάλαμος (= καλάμι [κυρίως το πετροκάλαμον, κατά τον Σκαρλάτο Δ. τον Βυζάντιο], είδος αυλού, γραφίδα, και γενικότερα καλαμένιο εργαλείο).