Μια ιστορία με παιδιά και μυρωδιές. Με εικόνες, χαμόγελα και ξεγνασιά. Ταξίδι στο βάθος του μυαλού εκεί που όλα είναι τακτοποιημένα, σαν εικονίσματα και κοιτούν με μάτια ορθάνοιχτα τους προσκυνητές.
-Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια σαγιονάρα που επιθύμησε να γίνει καράβι...
Τα καλοκαίρια ήταν ο παράδεισος των παιδιών. Με μια φέτα ζυμωτό ψωμί με φρέσκο βούτυρο και μαρμελάδα φράουλα στο χέρι, αράζαμε δίπλα στο μικρό πέτρινο αυλάκι, που καθοδηγούσε το ορμητικό, αφρισμένο νερό μέσα στους μπαχτσέδες..
Εκεί κόβαμε το «σαπούνι της γάτας» και προσπαθούσαμε να κάνουμε αφρό τρίβοντάς το μετά μανίας, μέσα στις παλάμες μας, κι αυτό για να μας κάνει το χατίρι άφριζε και έλιωνε...
Εκεί μια μέρα αποφασίσαμε να κάνουμε ένα μακρινό ταξίδι...
Το ταξίδι της σαγιονάρας.
Χωμένα, ως πάνω από το γόνατο, στα μπουζένια νερά, αφήσαμε τη μια μας σαγιονάρα να ταξιδέψει... και μείς στο κατόπι της τρέχαμε να προλάβουμε το ταξίδι της...
Ακόμα την ψάχνω εκείνη τη μικρή πράσινη σαγιονάρα με τη μαργαρίτα πάνω της...
-Μια φορά κι έναν καιρό οι βραδιές ήταν γεμάτες αστέρια και πυγολαμπίδες - κωλοφωτιές τις λέγαμε τότε - και φωτάκια φορτηγών πάνω στο βουνό, και μυρωδιές βασιλικού και δυόσμου...
Σκαλοπάτια, δύο, τσιμεντένια, μπροστά στην ξύλινη - ανοιχτή, πάντα ανοιχτή και ξεκλείδωτη - πόρτα.
Άλλοτε καθισμένη στα σκαλιά άκουγα «τους μεγάλους» να αφηγούνται τα κατορθρώματά τους, άλλες πάλι φορές, χωμένη στην αγκαλιά του πατέρα μου, άκουγα το «θέατρο» από το ραδιόφωνο με τα φιλντισένια κουμπιά...
Μα τις περισσότερες βραδιές τις γέμιζε το παιχνίδι: Παιδιά, που στέκουν ακίνητα, σα θίασος μυστικός, παίζουν «αγαλματάκια ακούνητα αμίλητα αγέλαστα».
Μπροστά στη βιτρίνα με τα ξανθά μέλια.
Με θεατές μια σειρά από γυναίκες - μάνες, γιαγιάδες, θείες - που κάθονταν στον ξύλινο κορμό ενός δέντρου και έπλεκαν τις λευκές δαντέλες που θα στολίσουν το μέλλον μας. Σκοποί ακούραστοι των περασμάτων, ζητούσαν πάντα το σύνθημα και το παρασύνθημα μετά από κάθε νεαρή «καλησπέρα».
«-Τίνος παιδί είσαι συ?»
Κι όλα μαζί ...ένα παιχνίδι!
Κρυφτό, τζαμί, σχοινάκι, τσινιά, πόλεμος και ειρήνη, κυνηγητό...
Σκουμπανιάααα κι αμπεμπαμπλόμ και κλειδιά που κριτσιανούν.
Κόκκινες καλές ντομάτες τις πουλούν στην αγορά μια δεκάρα την οκά.
Σας δίνουμε ένα ναύτη που όλο μύγες χάφτει...
Μοσχοβολούσαν τ' αστέρια από τα χαμόγελα,
Η κληματαριά σιγοτραγουδούσε τα κουτσομπολιά των γυναικών
Κι έκρυβε μέχρι τα «εκατό» τα μυστικά του κόσμου όλου.
Καλοκαίρια άγουρα.
Μεσημέρια που μύριζαν χόρτα ξερά και ώριμα ροδάκινα.
Νύχτες που το παιχνίδι ξεγελούσε τους φόβους μας...
Τρέχουμε χωρίς να γνωρίζουμε το ρυθμό του χρόνου, μα τον προσπερνούμε. Κι ανεβαίνουμε στο πέτρινο πεζουλάκι πριν μας πιάσει.
Χειμώνας και άπειρο. Γεμάτος τραγούδια τετράγωνα, κάρβουνα και ξύλα κάτω από τη σκάλα. Οι αμπάρες σφαλίζουν τις αμέτρητες περιστροφές και τη μυρωδιά του βαρελιού με το κρασί.
Περπατώ στο καλντερίμι δίπλα στην εκκλησία. Φύτρωσαν ανάμεσα στις ακανόνιστα σχηματισμένες πέτρες πρασινάδες και χορτάρια. Οι κριθαρένιες σκούπες τα χτενίζουν απαλά, και οι πεταλωμένες οπλές τα λειαίνουν και τα κάνουν να τραγουδούν. Στη μέση το αυλάκι και πιο δίπλα η μουριά. Το τεφτέρι στο ένα χέρι και στο άλλο τα τρία λουλουδάκια του ΟΜΟ για τη λουλουδιαστή φλιτζάνα. Μετά η μυρωδιά του ξύλου κι ο στριγκός ήχος της κορδέλας, το παλιό γαλάζιο σπίτι με τις ζωγραφιές, και ο κυρ- Πολυνείκης ο μπακάλης.
Πάντα σκοτεινό το μπακάλικο, μα γεμάτο μυρωδιές και θάματα. Σήμερα έχει σύννεφα, και το φως που μπαίνει απ' το μικρό παράθυρο δίπλα στο γραφειάκι του είναι θλιμμένο. Κι αυτός στέκεται πίσω από τον μακρύ ξύλινο πάγκο του, μπροστά από τα βάζα με τις ριγέ τριγωνικές καραμελίτσες με άρωμα κανέλας. Μέχρι το ταβάνι τα ράφια, και μέχρι το πάτωμα η μυρωδιές. Κόκκινο πιπέρι, μπαχάρι, και δίπλα στην είσοδο τα μπισκότα ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ τακτοποιημένα μέσα στα κουτιά με το διάφανο καπάκι. Και πίσω από την πόρτα οι κουβαρίστρες, τα μασουράκια, οι «μουλινέδες».
Ρύζι καρολίνα, φακές, σαπούνι γλυκερίνης κόκκινο, και λίγο πετρέλαιο. Στο μικρό χακί τεφτεράκι καταχωρούνται με καλλιγραφικά γράμματα. Και δυο καραμέλες χαρισμένες μέσα στη μια μου χούφτα.
Οι αναμνήσεις μέσα μου σαν ξυλόγλυπτες κρεμάστρες αναρτημένες στους τοίχους της καρδιάς μου, αναμένουν με λαχτάρα να ξεκουράσουν τις θλίψεις μου. Φορώ την ζεστή τους απαλότητα και χουλουλιάζω σαν τη γάτα δίπλα στη φωτιά.
Σίγουρα είμαστε ένα μεγάλο σόι. Πενήντα άτομα οι συγγενείς πρώτου βαθμού, δηλαδή τα αδέρφια του μπαμπά και της μαμάς με τα παιδιά τους και τα παιδιά των παιδιών τους. Τον τελευταίο καιρό βρεθήκαμε με όλους σχεδόν πολύ κοντά. Μέσα υπάρχουν μικρά παιδιά που έχω να τα δω από μωρά. Υπάρχουν όμως και άλλα, που τα συναντώ αρκετά συχνά. Είναι όμορφο να ανακαλύπτεις τον ψυχισμό ενός παιδιού, να μπορείς να το κάνεις να νιώθει ασφάλεια κοντά σου. Δεν είναι δύσκολο να γίνεις παιδί. Σε παρασύρει μια αύρα και μπαίνεις στο κάστρο της Λιλιπούπολης. Εκεί που έχουν τα παιδιά φυλαγμένα τα όνειρα τους.
Το βέβαιο είναι ότι κάποιους από τους συγγενείς τους έχεις μια αδυναμία. Η δικές μου αδυναμίες είναι δύο. Ο θείος μου ο Σούλης, και η ξαδέρφη μου η Δώρα. Με τη Δώρα σαν μικρά παιδιά περάσαμε όμορφα χρόνια.Κι αυτές οι αναμνήσεις θαρρώ δεν σβήνουν ποτέ. Μένουν ανεξίτηλες μέσα μας. Τώρα υπάρχει και η Μαρία, η κόρη της Δώρας για να μου θυμίζει τη μαμά της όταν ήταν παιδί.
Η Μαρία είναι ένα παιδί γλυκό και ευγενικό. Εκείνο που δεν ήξερα και με έκανε να χαρώ ιδιαίτερα, είναι ότι έχει μεγάλη φαντασία και ζωγραφίζει υπέροχα. Χτες που ήρθε, κάθησε και ζωγραφίσε όλες τις νεράιδες που ήξερε. Ασυνήθιστες γραμμές, παράξενα σχήματα για ένα μικρό παιδί, περίεργα ονόματα. Τη νεράιδα του νερού για παράδειγμα την ονόμασε Νερούλα! Και όλα αυτά τα περίεργα και παράξενα τα βρίσκω υπέροχα!
Οι ζωγραφιές ενός παιδιού δηλώνουν το τι κρύβει στην ψυχή του. Τα χρώματα που χρησιμοποιεί, οι λεπτομέρειες στην εικόνα βοηθούν να μάθεις πολλά. Τα σχέδια της Μαρίας με κάνουν να χαμογελώ. Είναι ζωγραφιές που δεν σε αφήνουν να είσαι σιωπηλός και στεναχωρημένος.
Και παρόλο που η ζωή είναι μια συνεχής εναλλαγή άσπρου και μαύρου πάντα πρέπει να υπάρχει φως και ελπίδα. Θετική σκέψη. Να μένει ο πόνος αλλά να μαλακώνει μέσα μας. Να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους, κι όχι χειρότερους. Όταν πονάμε, παίρνουμε ένα μεγάλο μάθημα ζωής. Και εξαρτάται από μας, πως θα το διαχειριστούμε.
Με τόσες νεράιδες να στέκουν στο γράφειο μου πάνω, δεν μπόρεσε να μην περάσει από το μυαλό μου μια σκέψη τρελή... το πόσο θα ήθελα να έχω ένα μαγικό ραβδάκι. Να το χτυπώ και να εκπληρώνεται κάθε επιθυμία... Να μπορεί να διώχνει τον πόνο από τις ανθρώπινες καρδιές. Και οι σκέψεις αυτές με έκαναν να κλείσω τα μάτια και να κάνω μια ευχή. Με όλη την δύναμη της ψυχής μου. Να γίνει καλά ένας άνθρωπος που δίνει έναν αγώνα δύσκολο. Ένας δικός μας άνθρωπος. Είμαι εκεί με τη σκέψη μου, και στέλνω όλη μου την αγάπη στους δυο καλούς μου φίλους που κι εκείνοι περνούν ώρες δύσκολες. Είθε οι νεράιδες μας να κάνουν το θαύμα τους...
Εκείνο το βράδυ αργά, τακτοποιώντας τις ζωγραφιές στο γραφείο μου βρήκα αυτό το σημείωμα της Μαρίας. Δεν μπορώ να εκφράσω με λέξεις τι ένιωθα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι για πρώτη φορά στη ζωή μου αισθάνθηκα σαν κοκόρι περήφανο. Και δεν ντρέπομαι καθόλου γι αυτό...
Την παράσταση «Αχ μάνα μ' κάηκα» του Γιώργου Παφίλη, μια σατιρική ηθογραφία που εκμεταλλεύεται την Αποκριά για να προσφέρει ψυχαγωγία στο κοινό μέσα από κωμικές καταστάσεις, πρόκειται να παρουσιάσει το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κοζάνης για την φετινή Αποκριά.
Το έργο κάνει πρεμιέρα την Παρασκευή 29 Φεβρουαρίου και θα παρουσιάζεται στο θέατρο της Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς Κοζάνης (Φίλιππος), μέχρι το Σάββατο 8 Μαρτίου. Συνέντευξη Τύπου για το έργο παραχώρησαν το πρωί της Τρίτης οι συντελεστές της παράστασης.
Για τα δρώμενα της Κοζανίτικης Αποκριάς που ενσωματώθηκαν για πρώτη φορά στη θεατρική έκφραση αναφέρθηκε μεταξύ άλλων η πρόεδρος του ΔΗΠΕΘΕ Κούλα Καλογερίδου: «Αποκριά στην Κοζάνη, κάτι μαγικό να συντελείται στην πόλη όλη τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου. Όλοι στο δρόμο να χορεύουμε στους ρυθμούς των παραδοσιακών μας τραγουδιών, να κυριαρχεί το ιδιαίτερο γλωσσικό κοζανίτικο ιδίωμα, ο φανός σε κάθε γειτονιά να ξορκίζει τον ατομισμό και την απομόνωση της εποχής μας. Σε όλα αυτά τα δρώμενα της κοζανίτικης Αποκριάς για πρώτη φορά ενσωμάτωσε τη θεατρική έκφραση ως δρώμενο αυτών των εκδηλώσεων, ο Γιώργος Παφίλης».
«Μας δίνεται η ευκαιρία να αγκαλιάσουμε ταλαντούχους ερασιτέχνες δημιουργούς και να συμμετέχουμε στη μαγεία των ημερών» ανέφερε τέλος η ίδια. Να σημειωθεί πως πρόκειται για την πέμπτη συνεργασία του ΔΗΠΕΘΕ με τον Γιώργο Παφίλη για το ανέβασμα θεατρικού του έργου.
Το δικό του κάλεσμα στο κοζανίτικο κοινό να πάει στο θέατρο Φίλιππος και να απολαύσει το έργο κατά το εννιάημερο των παραστάσεων απηύθυνε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Γιάννης Καραχισαρίδης, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί στο πρόσωπο του Γιώργου Παφίλη λέγοντας χαρακτηριστικά: «Τον Γιώργο Παφίλη τον γνώρισα πριν δέκα χρόνια και έχουμε μια σιωπηλή συνοδοιπορία όλα αυτά τα χρόνια. Ο Γιώργος Παφίλης είναι πέραν όλων των άλλων, θεατρικός συγγραφέας. Η ηθογραφική αυτή κωμωδία έχει ξαναπαιχθεί και στο παρελθόν. Το ΔΗΠΕΘΕ χρειάζεται να χτίσει και άλλες συνεργασίες με τον Γιώργο Παφίλη γιατί έχει στο συρτάρι κάποια ενδιαφέροντα θεατρικά έργα, πέρα από ηθογραφικές κωμωδίες».
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης και συγγραφέας του «Αχ μάνα 'μ' κάηκα» Γιώργος Παφίλης, χαρακτήρισε το έργο ως ένα βάσανο που τον ταλαιπωρούσε αρκετά χρόνια. «Όταν γράφτηκε το 1992 και παίχτηκε το 1993 το θεωρούσα μια απλή ηθογραφία» υποστηρίζει και συνεχίζει λέγοντας: «Στο πέρασμα των 15 αυτών χρόνων το ξανασκέφτηκα. Το να ασχοληθείς με τον θάνατο και μάλιστα όπως τον παρουσίασα ήταν φοβερά επικίνδυνο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια γελοία παράσταση, αλλά ευτυχώς κατάφερα να κάνω την πρωταγωνίστρια μέσα από την ελαφρομιαλιά της να κατεβάσει από τον βάθρο τους συνήθειες της κοινωνίας εκείνης της Κοζάνης και να τα φέρει ως προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας».
Στην παράσταση αυτή, σύμφωνα με τον κ. Παφίλη «τα ήθη και τα έθιμα της Κοζάνης κατέβηκαν από το βάθρο τους και ανέβηκαν σε μια θεατρική σκηνή, ένα πείραμα δύσκολο. Στόχος δεν ήταν μόνο να ασχοληθούμε με τον θάνατο, έπρεπε να διακωμωδήσουμε την αντιμετώπιση του από τους Κοζανίτες και την Κοζανίτικη οικογένεια.
Διαπίστωσα ότι η πρωταγωνίστρια μέσα από το θάνατο θεωρεί ότι είναι θεία τιμωρία και θεία δίκη προς τον άντρα της που δεν σεβάστηκε ποτέ την σχέση τους και ο θάνατος τους ανδρός της ήταν για αυτή ο λυτρωμός».
Ο ίδιος έκανε αναφορά σε σκηνοθετικά ευρήματα που θα βοηθήσουν την παράσταση από μια σατυρική ηθογραφία να γίνει μια κοινωνική παράσταση που θα φέρει το δραματικό στοιχείο.
Για τη συμμετοχή τους στην παράσταση και τον ρόλο τους μίλησαν όλοι οι συντελεστές της, καλώντας τον κόσμο να σπεύσει να απολαύσει μια παράσταση στην οποία κυριαρχεί το ηθογραφικό στοιχείο.
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: ΓΙΩΡΓΟΣ Χαρ. ΠΑΦΙΛΗΣ
Σκηνογραφία:ΓΙΩΡΓΟΣ Χαρ. ΠΑΦΙΛΗΣ
Μελέτη - Εφαρμογή:ΝΙΚΟΣ ΛΑΒΑΝΤΣΙΩΤΗΣ
Μουσική επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ Χαρ. ΠΑΦΙΛΗΣ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΝΤΙΑΝΗΣ
Φωτισμοί:ΣΑΚΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Βοηθός σκηνοθέτη:ΒΙΚΥ ΤΣΙΦΤΣΗ
Φροντιστήριο-Επιμέλεια κοστουμιών: ΤΑΣΟΥΛΑ ΣΙΜΑΡΑ
Το Γιώργο Παφίλη τον είδα για πρώτη φορά στην παράσταση «Μπάκα Μάκα πάκα πάκα». Ήμουν μικρή τότε. Πήγαμε στο θέατρο με τη γιαγιά και τον παππού. Παρόλο που δεν καταλάβαινα σχεδόν τίποτα μιας και η παράσταση ήταν στην Κοζανίτικη διάλεκτο, θυμάμαι ότι γέλασα με την ψυχή μου.Και μόνο ο τίτλος του έργου έφτανε για να μην τον ξεχάσω ποτέ και να συνεχίσει να είναι μια ευχάριστη ανάμνηση. Για το Γιώργο Παφίλη τα λόγια είναι περιττά. Θαρρώ πως ακόμη κι εμείς που ζήσαμε πολλά χρόνια μακρυά από την Κοζάνη γνωρίζουμε τον άνθρωπο που με τα έργα του και το πηγαίο ταλέντο του μας χάρισε ώρες γέλιου και προβληματισμού.
Μερικές φορές, κάποια πρωινά με τον καφέ και μέσα σε μια απόλυτη ησυχία, ξεδιπλώνω τις σκέψεις μου και προσπαθώ να τις βάλω σε σειρά. Να τυλίξω τα κουβαράκια για να είναι τακτοποιημένα στα συρταράκια του μυαλού. Τις τελευταίες μέρες λείπει η ησυχία. Το σπίτι είναι συνεχώς γεμάτο κόσμο από το πρωί μέχρι και αργά το βράδυ. Νιώθω ότι πολλά από τα θέλω μου καταχωνιάστηκαν, αλλά δεν γίνεται αλλιώς.
Με ο τζάκι αναμμένο, μέσα σε μια ζέστη λυτρωτική οι σκέψεις μοιάζει να τρέχουν σαν τρελές. Αλλάζουν σειρά και θέση τόσο γρήγορα, που καμιά φορά μπερδεύονται. Έτσι και σήμερα. Ξεκίνησαν με τον Ιπποκράτη, τον όρκο του και κάποιες σκέψεις με αναπάντητα γιατί. Πέρασαν σε κρύα δωμάτια εντατικής, έκαναν μια στάση, έδωσαν εικόνες που πονάνε και μετά χάθηκαν. Το ίδιο ξαφνικά, όπως είχαν έρθει. Κι ύστερα οι σκέψεις πέρασαν στον μονομάχο... που μπήκε στη ζωή μου πολύ απρόσμενα.Θυμάμαι ότι στις αρχές μου έδινε κονταριές κι εγώ προσπαθούσα να καταλάβω το γιατί. Γιατί με κέντριζε, γιατί με πονούσε, γιατί με έκανε να βγαίνω από τα ρούχα μου.Αν και ο θυμός αυτός ήταν αλλιώτικος. Πάντα κατέληγε σε σκέψη και προβληματισμό υγιή και εποικοδομητικό.
Ο μονομάχος στέκεται δίπλα μου έως και σήμερα. Παρόλο που ποτέ δεν μου χάιδεψε τα αυτιά, παρόλο που ήταν σκληρός απέναντι μου κάποιες φορές, απέδειξε ότι όλα τα έκανε επειδή με νοιαζόταν. Εκείνο που τώρα σκέφτομαι και με κάνει να νιώθω όμορφα, είναι ότι ο μονομάχος όσα έλεγε τα πίστευε. Δεν πήρε πίσω καμιά κουβέντα του. Τα κράτησε όλα. Παράξενο για τις μέρες μας. Οι περισσότεροι λένε εύκολα λόγια και μετά τα πετάνε. Τα ξεχνάνε. Αλλάζουν στάσεις και συμπεριφορές ανάλογα με τις εποχές. Έτσι φαίνεται... δίχως να έχουν τα κότσια να μιλήσουν για το τι άλλαξε μέσα τους.
Ο καθένας έχει τα δικά του καμπανάκια. Καμπανάκια που χτυπούν συνέχεια μέσα στο μυαλό. Που κουδουνίζουν κάθε φορά που οι πράξεις δεν συμβαδίζουν με τα λόγια. Εύχομαι ο μονομάχος να συνεχίσει να με κεντρίζει. Να με κάνει να σκέφτομαι. Να υπάρχει στη ζωή μου. Γιατί ζωή δίχως μονομαχίες δεν γίνεται. Αρκεί να είναι τίμιες και με χτυπήματα καθαρά.
